Yetişkinlerde Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB)
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) çocukluk çağında başlar ve yetişkinlikte devam eder. Ne yazık ki erişkin dönemde sık görülen bu bozukluğun sadece %10’u tanı almakta ve çok daha azı tedavi göremektedir. Yetişkin tip DEHB’nun çocukluk döneminden bazı farkları vardır;
Çocukluk dönemindeki hiperaktivitenin yerini yetişkinlikte sorun çözme becerisi, bilgiyi alma işleme ve birleştirme gibi yürütücü işlevlerde bozulma olarak görürüz. Bu nedenle DEHB olan bireyler, planlama-organizasyon yapma, duyguları düzenme, istek-dürtü düzenlemede zorluk gibi sorunlar yaşarlar.
DEHB çocukluk yaşamında hayatı olumsuz etkilediği gibi yetişken dönemdede iş, aile ve sosyal yaşam alanları gibi pek çok alanda soruna neden olur.
Dikkat ve Odaklanma Güçlüğü
- İşe veya bir konuşmaya uzun süre odaklanamama
- Kolayca dış uyaranlarla (telefon, ses, düşünce) dikkatinin dağılması
- Okuma, e-posta yanıtlama veya rapor yazarken sık sık ara verme
- Monoton veya detaylı işlerde çabuk sıkılmaya neden olur
Sonuç olarak kişinin verimi düşer, hatalar artar, kişi “dalgın” veya “unutkan” olarak anılabilir.
Zaman Yönetimi ve Erteleme Sorunları
- Görevleri son ana kadar erteleme (“deadline” odaklı çalışma)
- Ne kadar süreceğini öngörememe, sürekli “vakit yetmedi” hissi
- Randevulara geç kalma veya planlanan işleri bitirememe ile kendini gösterir.
Günlük yaşam; stresli ve kaotik bir hale dönüşür.
Organizasyon ve Planlama Güçlükleri
- Dosya, eşya, belge veya e-postaları düzenli tutamama
- Görevleri öncelik sırasına koyamama
- Evde ya da işte dağınık masa, karışık takvim
- Plan yapsa bile sürdürememe hali kişiyi “Dağınık”, “düzensiz” ya da “sorumsuz” olarak etiketlenmesine neden olur.
Dürtüsellik (Impulse Control)
- Düşünmeden konuşma, lafı kesme
- Sabırsızlık (örneğin trafikte öfkelenme, sırada bekleyememe)
- Ani kararlar verme (alışveriş, iş değiştirme, ilişki sonlandırma). İlişkilerde çatışmalar, finansal sorunlar, pişmanlıklar yatabilir.
Unutkanlık ve Çalışma Belleği Zorlukları
- Randevuları, isimleri, yapılacak işleri unutma
- “Neden odaya geldim?” gibi kısa süreli hatırlama boşlukları
- Görevlerin yarım kalması, bir işi bitirmeden diğerine geçme gibi unutkanlıklar özgüven kaybına neden olabilir.
İlişki Sorunları
- Dinlemiyor gibi görünme ilişkilerde eşin “beni dinlemiyorsun” veya “hep dalgınsın” şikayetleri ile sonuçlanabilir.
- Tartışmalarda sabırsız veya tepkisel davranma
- Sorumlulukları unutma nedeniyle partnerde öfke ve güvensizlik Sonuç olarak İletişim çatışmaları ve duygusal uzaklaşmalara neden olabilir.
Yetişkin dönemde DEHB tanısı bu konuda özel çalışan uzman psikiyatristler tarafından konulur. Tanıyı koymak için iyi bir klinik değerlendirme yapılmalı ve mümkünse yakınlardanda bilgi alınmalıdır. Testler kişiye tek başına tanı koymaya yetmez ancak tedavinin önemli bir parçasıdır. Özellikle tedaviyi planlamakta ve kişiye özgü ayrıntıları belirlemek de yardımcı olurlar.
Tedavide destekleyici psikoterapiler ve gerekliyse farmakolojik tedavi ile devam edilmelidir. DEHB’na eşlik eden baska psikiyatrik durumlar var ise iyileşme oranını artırmak için mutlaka birlikte tedavi edilmelidir. Tedavini amacı yaşam kalitesini yükseltmektir ve gerçekten tedavi ile birlikte hem aile yaşamında hem iş yaşamında hem de sosyal yaşamda kalite yükselecektir.